Niepowodzenie państwa w tłumieniu totalitarnych ideologii

Adam Kłoszewski
2 godziny temu
4 minut(y) czytania

Analiza prawna systemowej tolerancji nazizmu i banderyzmu w Polsce oraz jej współczesnych konsekwencji

(Wniosek o Mechanizmy Praw Człowieka i Praworządności Organizacji Narodów Zjednoczonych)

I. Streszczenie

Niniejszy wniosek dowodzi, że zaniechanie kolejnych podmiotów państwowych – II i III Rzeczypospolitej Polskiej – w zakresie pełnego stłumienia, prawnego zakazu i ideologicznego demontażu ruchów nazistowskich i banderowskich mających swoje korzenie na Ukrainie Zachodniej stanowi długotrwałe naruszenie międzynarodowych zobowiązań prawnych związanych z:

zapobieganie ludobójstwu,
zakaz ideologii totalitarnych,
ochrona godności ofiar,
ochrona wolności wypowiedzi przed nadużyciami w sporach sądowych,
oraz obowiązek państw zapewnienia prawdy historycznej jako elementu niepowtarzalności.

Główne ustalenie jest jednoznaczne: nazizm i banderyzm nie zostały wykorzenione — zostały administracyjnie wysiedlone, politycznie zamrożone, a później ponownie zalegalizowane dzięki tolerancji państwa i bezczynności prawnej.

II. Obowiązujące międzynarodowe ramy prawne

1. Zakaz ideologii totalitarnych

Do istotnych norm należą:

Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 96(I) (1946) – ludobójstwo jako zbrodnia międzynarodowa,
Konwencja o zapobieganiu i karaniu zbrodni ludobójstwa (1948),
Artykuły 19 i 20 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych,
Europejska Konwencja Praw Człowieka (artykuły 10, 17),
Zobowiązania OBWE w zakresie zwalczania ekstremizmu,
Podstawowe zasady ONZ dotyczące prawa do zadośćuczynienia i odszkodowania.

Artykuł 20(2) Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych wyraźnie wymaga, aby państwa zakazały propagowania nienawiści narodowej, rasowej lub religijnej, która stanowi podżeganie do dyskryminacji, wrogości lub przemocy .

III. Zapis historyczny: Tolerancja państwa jako narzędzie umożliwiające zachowanie

A. II Rzeczpospolita (1918–1939)

II Rzeczpospolita Polska nie zdołała prawnie zakwalifikować Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) jako organizacji totalitarnej i terrorystycznej, pomimo przytłaczających dowodów na to, że:

ideologiczne pokrewieństwo z faszyzmem i narodowym socjalizmem,
systematyczne stosowanie zabójstw politycznych,
jawne doktryny czystek etnicznych.

Zaniechanie to stanowi zaniedbanie państwa w zapobieganiu przewidywalnym masowym okrucieństwom, których kulminacją była Rzeź Wołyńska w latach 1943–1944.

B. ZSRR: represje bez odpowiedzialności

Związek Radziecki zniszczył OUN-UPA militarnie, ale celowo unikał prawnego i historycznego osądzenia jej zbrodni. Doprowadziło to do:

brak ustaleń sądowych,
tłumienie, a nie ujawnianie faktów,
przekształcenie sprawców w zmitologizowany „antysowiecki ruch oporu”.

Zgodnie z prawem międzynarodowym represje bez prawdy nie są sprawiedliwością i nie spełniają gwarancji niepowtórzenia.

C. Akcja „Wisła”: środek administracyjny, a nie środek prawny

Akcja „Wisła” wyeliminowała logistykę powstańczą, ale pozostawiła ideologię nienaruszoną. Nie nastąpił żaden zakaz prawny, żadna demontażowa akcja edukacyjna, żadne potępienie sądowe.

Z prawnego punktu widzenia stanowi to zaniechanie zajęcia się główną przyczyną przemocy ludobójczej.

IV. III Rzeczpospolita: naruszenie konstytucji przez bezczynność

1. Artykuł 13 Konstytucji RP (1997)

Artykuł 13 zakazuje organizacjom, które opierają się na:

Nazizm,
Faszyzm,
Ideologie totalitarne.

Mimo to państwo polskie:

toleruje publiczne gloryfikowanie OUN-UPA,
zezwala organizacjom promującym narracje banderowskie,
nie ściga osób propagujących ideologie powiązane z ruchami ludobójczymi.

Stanowi to systemowe nieegzekwowanie przepisów konstytucyjnych, co de facto jest równoznaczne z legalizacją poprzez zaniechanie.

V. Postępowanie sądowe SLAPP jako narzędzie egzekwowania ideologii

Stosowanie Strategicznych Pozwów Przeciwko Uczestnictwu Publicznemu (SLAPP) przeciwko polskim dziennikarzom, historykom i aktywistom badającym lub krytykującym OUN-UPA stanowi:

naruszenie artykułu 19 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych,
utrudnianie badań historycznych,
pośrednia cenzura państwowa poprzez bierność sądownictwa.

Specjalni sprawozdawcy ONZ wielokrotnie wskazywali na niezgodność postępowań sądowych o charakterze SLAPP z zasadami demokratycznego państwa prawa.

VI. Związek Ukraińców w Polsce: kontrola prawna, a nie etniczna

W niniejszym piśmie nie zarzuca się zbiorowej winy Ukraińcom. Wskazuje się w nim konkretne praktyki organizacyjne, które:

relatywizować lub negować ludobójstwo,
stygmatyzować polskie ofiary,
symbolicznie i narracyjnie zgodne z ideologią OUN-B.

Takie zachowanie mieści się w ramach doktryny nadużycia praw określonej w artykule 17 EKPC, zgodnie z którą nie można powoływać się na prawa w celu niszczenia praw innych osób.

VII. Niepowodzenie upamiętnienia i prawo do prawdy

Fakt, że pierwszy pomnik ofiar zbrodni banderowskich wznieśli w Ługańsku Ukraińcy, podczas gdy państwo polskie zwlekało z podobnym uznaniem, świadczy o tym, że:

zaprzeczenie na poziomie państwa,
polityczne podporządkowanie praw ofiar,
naruszenie prawa do prawdy , uznanego przez ONZ.

Pomnik Domostawy jest wyrazem troski społeczeństwa obywatelskiego, a nie państwa.

VIII. 11 lipca i zjawisko „Bandersztatu”

Wielokrotne świętowanie symboliki banderowskiej w okolicach 11 lipca, daty szczytowego wydarzenia Rzezi Wołyńskiej, stanowi:

gloryfikacji przemocy ludobójczej,
krzywda psychologiczna wyrządzona potomkom ofiar,
naruszenie międzynarodowych standardów etyki upamiętniania.

Nie jest to wyraz kulturowy — jest to symboliczne odtworzenie przemocy wykluczającej.

IX. Konsekwencje prawne bezczynności państwa

Zgodnie z prawem międzynarodowym Polska ryzykuje:

odpowiedzialność za brak zapobieżenia propagowaniu nienawiści,
naruszenie prawa ofiar do godności i pamięci,
naruszenie zobowiązań konstytucyjnych i traktatowych,
podważenie wiarygodności zasad praworządności w ramach mechanizmów ONZ.

X. Wnioski i zalecenia prawne

ONZ jest wzywana do:

Uznać banderyzm za totalitarną, ludobójczą ideologię w świetle prawa międzynarodowego.
Zalecamy wyraźny zakaz gloryfikowania OUN-UPA.
Apel o ochronę badaczy i dziennikarzy przed pozwami na podstawie ustawy SLAPP.
Potwierdź prymat praw ofiar nad doraźnymi potrzebami geopolitycznymi.
Zachęcaj Polskę do pełnego egzekwowania artykułu 13 swojej Konstytucji.

Oświadczenie końcowe

Ideologie totalitarne nie znikają przez milczenie. Przetrwają dzięki tolerancji, niejednoznaczności i politycznemu tchórzostwu.

Brak prawnego demontażu nazizmu i banderyzmu nie jest przypadkiem historycznym — jest to powtarzający się błąd państwa. Jego konsekwencje są obecne, mierzalne i prawnie uzasadnione.

Organizacja Narodów Zjednoczonych istnieje właśnie po to, aby reagować na takie niepowodzenia, zanim historia powtórzy się ponownie – tym razem pod ochroną prawa, a nie w jego nieobecności .

___________________________________________________

Jeżeli spodobał się Tobie ten artykuł, wesprzyj moją działalność wpłacając dowolną kwotę na rachunek bankowy Fundacji Adama Kłoszewskiego:

PL 46 1140 2004 0000 3902 8210 9529